In het tweede deel van zijn brief van 14 december 1950 ging de anonieme briefschrijver uit Diessen in op de moeilijkheden waarin de Fazenda Ribeirão verkeerde. Hij staat ook stil bij de opmerkelijke rol die tijdens de afwezigheid gespeeld werd door Jan Geurtsen. Samen met zijn broer Gerard Geurtsen was hij in juli 1950 op de fazenda gearriveerd met de intentie om te kijken of ze er een machinefabriek zouden kunnen beginnen. Na een aantal maanden keerden de broers terug naar Deventer om daar hun machinefabriek voort te zetten. Veel emigranten op de fazenda betreurden het snelle vertrek van de broers. In hun ogen hadden zij de zieltogende groepsvestiging van de ondergang kunnen redden. Tijdens de moeilijkheden in de jaren 1951-1953 ontvingen zij veel brieven van emigranten die problemen hadden met het saneringsbeleid van Charles Hogenboom.
“Dat er hier moeilijkheden zijn, wat de ontwikkeling van de coöperatie belemmert, is volkomen juist. Schrik maar niet. Wat zijn eigenlijk moeilijkheden en wat is er de oorzaak van en hoe zijn ze te verhelpen. Dit zijn drie grote vragen, maar afijn ik zal ze trachten te beantwoorden. Moeilijkheden is iets, wat uit menselijk oogpunt bezien anders moet zijn, wat hen direct tegenstaat, misschien in persoonlijk geval enz. enz. (…) De hier bestaande moeilijkheden zijn: een groot gebrek aan geld of crediet, grove fouten in de leiding, de boer in dienst van de coöperatie, de slechte sortering in Holland, zodat hier mislukkelingen zitten die duizenden guldens in de kelder hebben gejaagd, gebrek aan materialen en degelijke goede werkkrachten, ik bedoel mannen en vrouwen uit een stuk.
Zeker Dorus er is gebrek aan geld en veel ook, het is veel te groots opgezet, er is gesmeten met geld. Afdelingschefs die diploma’s die theorie en geen, maar dan ook helemaal geen praktijk hadden of hebben zijn hier meest de oorzaak van, die door de hoge oomes de hand boven het hoofd worden gehouden, toen en nu nog, ook al is de hele zaak er lijnrecht tegen.
Toen J. Geurtsen hier het hoofd op stak, die leiding nam, een kerel uit één stuk, die reëel en recht door zee ging, die in de bestuursvergaderingen zich noch voor Heijmeijer noch voor Miltenburg enz. stil hield, die er op hamerde en doorzette, werd nadien stil en stiekem des nachts bij Litjens naast de dagvergaderingen vergadert, zodat hij er vanzelf niet bij was. Het is al zover geweest, dat ze tegen Heijmeijer een motie van wantrouwen hebben ingediend. Maar gelukkig is hij op de direct daarop volgende algemene vergadering met alle stemmen plus een blanco als leider van onze Fazenda herkozen. De stemming onder de mensen hier is geheel zoek geweest en nog maar gedeeltelijk terug. Die is alleen terug te krijgen wanneer ze hier het particuliere initiatief snel en veelvuldig toepassen. (…) Velen zijn der die lijn trekken, om 6 uur is de dagtaak ten einde, maar om drie uur staan ze al met het horloge in de hand. Velen hebben geen hart voor de zaak wat uiteindelijk heel logisch is, doordat mijn inziens de ‘BOER’ en de coöperatie lijnrecht met elkaar in strijd zijn, en ik meen dat dit alles alleen op te vangen is door het eigen zelfstandigheid, dan moeten ze of ze willen of niet. Alles is duur of liever het wordt duur gemaakt, doordat de coöperatie er grote winst op zet. Verschillende landbouwproducten en materialen komt 30-40-45% boven op en dan praten ze nog van winst.
Afijn hier zitten ook nog verstandige mensen die het zo maar niet nemen en ook dat zal zich wijzigen. Hoe de toestand werkelijk is, is niet te schrijven, deze verandert met de dag of week. Vat alles maar niet te zwaar op Dorus, ik ben ervan overtuigd, dat het hier gaat, er zijn zooveel mogelijkheden, maar ze kosten zweet en doorzettingsvermogen en dat niet alleen in Holland beloven maar hier ook doen.
(…)
Dorus, wil je meer weten dan vraag het toch, ik kan overal niet aan denken en heb heus geen tijd om zo vaak nutteloze brieven te schrijven. Ik heb in de week noch zondags haast vrij in verband met mijn werk en dat geeft ook niets, ik doe het met plezier. Mijn kipjes zorgen wel voor kracht en ik kan met iedereen goed opschieten, zelfs de karnemelk is mijn trouwe vriend. Annie, volgende keer krijg jij je deel en precies hoe ik over je denk en hoe je hier moet staan als vrouw van een pionier, die werkt nog heel anders dan in Holland. Het kan mooi zijn maar niet gemakkelijk. Hou je goed, help Dorus, wees goed voor de buren, ik bid voor je dat alles goed gaat.
Bron: KDC, Archief Van Beers, inv.no. 10.
Foto: Familysearch.org, Brazil Immigration Cards 1900-1965.